HOME

Committee

Photo Gallery

Achievements

Contact

PATRONS

 

Gary  Harilela

                               J.P.

K. Sital

      B.B.S., J.P.

 

CHARTERED COMMITTEE

 

Notan Tolani

 

Lal Hardasani

 

Prakash Savlani

 

Lall Moria

 

Nari Keswani

 

 

 

COMMITTEE

 

Vashi Lilaramani

 

Ramesh Bharwani

 

Jyoti Khemlani

 

Binny Lalji

 

Ajit Khairpuri

Website developed by

 

Dilip Tekchandani

 

Ahmedabad, India

cell: 9998112981

 

www.sindhigulab.com

Video  Gallery

 

سنڌي ڀاشا ۽ رومن سنڌي لپي

                                                                     ستيش روهڙا

‘ڀاشا’ هڪ اهڙو آوازي علامتن يا ڌوني پرتيڪن(vocal symbols) جو سرشتو آهي جنهن جي دواران ماڻهو هڪ-ٻئي سان ويچارن جي ڏي- وٺ ڪري سگھن ٿا. انساني سڀيتا جي وڪاس جو مکيه آڌار ڀاشا آهي.

دنيا ۾ گھڻائي ماڻهن جا مجموعا يا سماجڪ ايڪا آهن. ماڻهن جي اهڙي هرهڪ مجموعي جي الڳه ڀاشا آهي. ڇاڪاڻ جو دنيا ۾ اهڙا گھڻائي ماڻهن جا مجموعا يا سماجڪ ايڪا آهن ان ڪري سنسار ۾ هزارين ڀاشائون آهن.

اهو اول ئي ٻڌايو ويو آهي ته ڀاشا هڪ آوازي سرشتو آهي يعني ڀاشا جو استعمال ڪرڻ معني وات مان آواز ڪڍڻ. آواز جيئن ئي وات مان نڪري ٻاهر اچن ٿا تيئن ئي اُهي هوا جي لهرن تي ڦئلجڻ ٿا لڳن. جي انهن کي جهٽڻ وارو ڪوئي انهن جي دائري ۾ آهي ته اهو انهن آوازن کي جهٽي وٺي ٿو پوءِ اُهي آواز هوا ۾ ملي هڪ ٿي ٿا وڃن. اهڙيءَ طرح ڏسجي ته ڳالهائي ويندڙ ڀاشا هڪ ٿور وقتي يا عارضي شئه آهي.

ڳالهايل ڀاشا کي دائما بڻائڻ لاءِ انسان ليِڪُن ۽ ٻُڙيُن جو سرشتو ڳولهي ڪڍيو. جنهن کي ‘لپي’ ٿو چئجي . جئين ڀاشا آوازن جو هڪ سرشتو آهي تيئن لپي به ‘اکري علامتن’ يا لپي پرتيڪن(graphic symbols) جو هڪ سرشتو آهي. لپي سرشتي ۾، اکري علامت يا اکر، آوازي علامت يا آواز جو عيوضي بڻجي اچي ٿو يعني اکر مان اسين واسطيدار آواز کي سمجهي ٿا وٺون.

آواز ته هوا جي لهرن سان ملي گم ٿي وڃن ٿا مگر انهن آوازن کي اکرن جو روپ ڏيئي سون- هزارن سالن تائين سانڍي سگھجي ٿو.

اُصوُلي طرح ڪنهن به ڀاشا جو ڪنهن به لپيءَ سان ڪو لازمي (compulsory)  سنٻنڌ نه آهي. مطلب ته ڪنهن به ڀاشا لاءِ ڪابه لپي استعمال ٿي سگھي ٿي پر هڪ دفعو ڪائي لپي ڪنهن ڀاشا لاءِ استعمال ٿيڻ شروع ٿئي ٿي ته پوءِ ان کي بدلائڻ ڏکيو ٿو ٿئي.

1843 ۾ انگريزن سنڌ فتح ڪئي ۽ 1853 ۾ انهن جي دواران ٺهرايل عربي پارسي لپي سنڌي ڀاشا لاءِ استعمال ٿيڻ لڳي. 1947 ۾ ملڪ جو ورهاڱو ٿيو ۽ ٻارهن- تيرهن لکه هندو سنڌي سنڌ مان لڏي هندستان ۾ هليا آيا. هندستان ۾ سنڌي ڀاشا لاءِ عربي پارسي يا سنڌي لپيءَ سان گڏ ديوناگري لپيءَ جو به وهنوار ٿيڻ لڳو ۽ هاڻي ته سنڌي لپي ڄاڻڻ وارن جو تعداد ڪافي ٿورو وڃي بچيو آهي.

نين حالتن سبب ڪيترا سنڌي هندستان کان  ٻاهر ٻين ملڪن ۾ وڃي رهيا – وسيا آهن. اُهي ۽ انهن جا ٻار سنڌي ڳالهائين ته ٿا پر هوُ سنڌي يا ديوناگري ڪابه لپي ڪونه ڄاڻن ان ڪري اُهي انهن لپين ۾ سنڌي پڙهي-لکي ڪونه ٿا سگھن؛ پر سنڌي ڀاشا جي رومن لپيءَ ۾ لکيل هجي ته هو پڙهي سگھن ٿا. ان ڪري ٻاهرين ملڪن ۾ ڪيترو ڌرمي ساهتيه – (جئين ساڌو واسواڻيءَ جو ‘نوُري’ گرنٿ، ‘ستنارايڻ جي ڪٿا’ وغيرهه) رومن لپيءَ جي دواران پڙهيو وڃي ٿو. اڄ ڪلهه موبائيل ذريعي نياپو وغيرهه به رومن لپيءَ دواران موڪلي سگھجي ٿو. سنڌي ڀاشا جي ڪيتري ڄاڻ به موبائيل تي رومن لپيءَ ۾ ڏئي سگھجي ٿي. هنئن به اڄ ڪلهه هندي ڀاشا جا سڀ اشتهار، فلمن جا نالا وغيرهه رومن لپيءَ ۾ لکجن ٿا. ان ڪري سنڌي ڀاشا لکڻ لاءِ رومن لپيءَ جو استعمال وڌي رهيو آهي. ان ڪري ان ڳالهه جي ضرورت آهي ته رومن لپيءَ ۾ سنڌي ڀاشا لکڻ لاءِ ڪو اهڙو سرشتو ٺاهيو وڃي جيڪو استعمال ڪرڻ آسان به هجي ۽ سنڌي ڀاشا جي آوازن کي اظهاري به سگھي.

        رومن سنڌي لپيءَ جي هڪ روپ ريکا هتي ڏني وڃي ٿي. سڀني دوستن کي عرض آهي ته هن روپ ريکا کي چڱيءَ طرح سان ڏسي، ويچار ڪري ان بابت پنهنجيون صلاحون لکي موڪلڻ جي مهرباني ڪن. جيئن آيل صلاحن تي سوچ-ويچار ڪري رومن لپيءَ ۾ سنڌي ڀاشا لکڻ لاءِ ڪو اهڙو سرشتو تيار ڪري سگھجي جيڪو سڀني حوالن ۾ هڪ سريکو استعمال ٿي سگھي.  

 

 

 

رومن سنڌي لپي

روپ ريکا

ستيش روهڙا

رومن سنڌي لپيءَ جي روپ ريکا جون ڪي خوبيون يا فيچرس (features)

1.                  اها ڪوشش ڪئي ويئي آهي ته رومن لپي ڄاڻندڙن يعني انگريزي ڄاڻندڙن کي هيءَ لپي گھڻو منجهائيندڙ نه لڳي.

2.                  هيءَ لپي سنڌي ڀاشا جي آوازن جي ويجهو هجي.

3.                  ڪامپيوٽر جي خيال کان سهوليت ڀري هجي. جيئن ته -

-                       ڪامپيوٽر جي ڪنجين تختي (Key board) تي اکر ۽ واڌوُ نشان سولائيءَ سان ملي سگھن.

-                      ڪنهن اکر کي ٽائيپ ڪرڻ لاءِ ڪامپيوٽر جي ڪنجي گھٽ دفعا دٻائڻي پوي.

-                      ٽائيپ ڪرڻ ۾ رفتار گھڻي گھٽجي نه وڃي.

-                      ساڳيو نشان ٻن قسمن جي آوازن لاءِ ڪم نه اچي.

4.                  رومن اکرن سان جوڙيل واڌو اکرن ۽ نشانن ۾ يڪسانيت يا هڪجهڙائي هجي. جيئن وِسرگي آواز ڏيکارڻ لاءِ اَ وسرگي اَکر سان هميشهه ‘h’ جوڙيو ويو آهي.

5.                  سنڌي لپيءَ ۾ ڪم ايندڙ 52 اَکر ئي هن روپ ريکا ۾ ڏيکاريا ويا آهن.

6.                  هڪ ئي آواز لاءِ ڪم ايندڙ، هڪ کان وڌيڪ سنڌي اَکرن لاءِ هڪ ئي رومن اَکر ٺاهيو ويو آهي. جيئن سنڌي لپيءَ جي چئن اَکرن ز،ذ،ض،ظ لاءِ هڪ ئي رومن اَکر Z ٺاهيو ويو آهي.

7.                  رومن لپيءَ جي 26 اَکرن مان `W` کي ڇڏي باقي 25 اَکرن جو استعمال ڪيو ويو آهي.

8.                  رومن سنڌي لپيءَ ۾ ڪل 51 اَکر آهن. مطلب ته هر هڪ رومن اَکر مان سراسر ٻه سنڌي اَکر جوڙيا ويا آهن.

9.                  اَکرن گڏڻ کان سواءِ رڳو 3 واڌوُ نشانيون ڪم آنديون ويون آهن. اُهي آهن- اَکر جي مٿان ساڄي پاسي ڏنل ٿوري دم جي نشاني ( ‘ ) جيڪا نڪاوان  آواز ڏيکارڻ لاءِ ڏني ويئي آهي. ٻي نشاني آهي اکر جي مٿان ساڄي پاسي ڏنل هڪ ڦڏي يا لهردار ليڪ (~) جيڪا سنڌيءَ جا نج اندر ڌماڪيدار اکرن کي ڏيکارڻ لاءِ ڏني ويئي آهي۽ ٽين نشاني آهي اکر جي مٿان ساڄي پاسي ٽوپي يا اُبتي ^ جيڪا ‘ٽ’ ورگه جي اکرن کي ڏيکارڻ لاءِ ڏني ويئي آهي.

10.              ٽئي واڌوُ نشان اکر جي مٿان ساڄي پاسي ننڍي ماپ جا آهن ان ڪري پٺيان ايندڙ اکر جي جاءِ نٿا گھٽائين ۽ ڪنهن به اکر جي مٿان يا هيٺان ڪوئي به واڌو نشان ڪونهي ان ڪري اُهي عام رومن اکرن کان هيٺان يا مٿان وڌيڪ جاءِ ڪونه ٿا والارين .


 

رومن سنڌي لپي

روپ ريکا

ديوناگري، سنڌي ۽ رومن اکرن جو سلسلو

va

vkS

vks

,s

,

Å

m

bZ

b

vk

v

اَن

اَو

او

اَي

اي

اوُ

اُ

ايِ

اِ

آ

اَ

a’

ao

o

ae

e

oo

u

ee

i

aa

a

 

d

[k

x

?k

³

ڪ

ک

گ

گھه

ڱ

k

kh

g

gh

g'

 

 

 

 

 

p

N

t

´

چ

ڇ

ج

جھه

ڃ

c

ch

j

jh

j'

 

 

 

 

 

V

B

M

.k

ٽ

ٺ

ڊ

ڍ

ڻ

t^

th^

d^

dh^

n^

 

 

 

 

 

r

Fk

n

/k

u

ت

ٿ

د

ڌ

ن

t

th

d

dh

n

 

 

 

 

 

i

Q

c

Hk

e

پ

ڦ

ب

ڀ

م

p

ph

b

bh

m

 

 

 

 

 

;

j

y

o

 

ي

ر

ل

و

 

y

r

l

v

 

 

 

 

 

 

 

l

’k

g

 

 

س

ش

هه

 

 

s

sh

h

 

 

خاص ديوناگري اکر

                                                                             <+      M+     ديوناگري

-               ڙ          سنڌي

-              r^      رومن

 

هڪ ئي  آواز  ڏيندڙ گهڻن سنڌي اکرن لاءِ ديوناگري ۽ رومن اکر

رومن            ديوناگري                 سنڌي

z                  t+                   ز،ذ، ض، ظ

s                  l                   س، ث، ص

t                  r                   ت، ط

k                 d                   ڪ، ق

h                 g                   هه، ح

a                 v                   اَ، ع، ءُ

خاص سنڌي اکر

          غ        خ       ز        ف       ٻ       ڏ        ڄ       ڳ                سنڌي

          x+     [+k     t+     Q+     c      M     t     x            ديوناگري

       gx      kx      z        f        b~      d~      j~       g~                   رومن

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                      رومن سنڌي اکرن جي اُچار جا مثال (کاٻي کان)

رومن اکر ۽ انگريزي لفظ                                                                         

    سنڌي اکر     

رومن سنڌي اکر 

رومن اکر   

انگريزي لفظ ۾ اکر

اَ         

            a

 as      a        in

       abuse

آ         

            aa

 as      a        in

       ask

اِ         

            i

 as       i        in

       it

ايِ       

            ee

 as      ee      in

      sheep

اُ         

           u

 as      u        in       

      put

اوُ       

           oo

 as      oo      in

      shoot

اي      

           e

 as      e        in

      bed

اَي      

           ae

 as      a        in    

      at

او       

           o

 as      o        in

      home

اَو       

           ao  

 as     oa       in

      thought

اَن       

            a’ 

 as     an       in

       anklet

 

      ق       ڪ

            K

  as      k       in   

        Kite

            که         

              kh

  as       kh      in

        Khaki

(Hindi word)

            گه

              g

   as      g        in

        goat

            گھ

              gh

   as      gh      in

        ghost

             ڱ

              g’

   as    an        in

        anchor

             چ

              c

   as      ch      in

         church

             ڇ

               ch

   as      chh    in 

         chhokra

    (Hindi word)

             ج

                j

    as       J       in

          Joke

            جھ

               jh

   as     Jh       in 

          Jheel

    (Hindi word)

            ڃ

               j’

   as      n        in

          avenge

            ٽ

               t^

   as      t         in

          table

            ٺ

               t^h

   as     t^h     in

          pat^haan

            ڊ

              d^

   as      d        in

           dish

            ڍ

              dh^

   as     dh      in

           dhow

(Arab small ship)

            ڻ

              n^

   as      n^      in

           kan^

(Hindi word)

            ت،ط

              t

   as       t        in

           taal

(Dutch dialect)

            ٿ

              th

   as      th      in

           thirty

            د

              d

   as      th      in

           there

            ڌ

              dh

   as      dh     in

           dharna

(Hindi word)

            ن

              n

   as       n       in

           nut

            پ

              p

   as       p       in

           pair

            ڦ

              ph

   as      ph     in

           Phool

(Hindi word)

            ب

              b

   as      b        in

          bin

            ڀ

              bh

   as    bh       in

          bhajan

(Hindi word)

            م

               m

   as      m       in

          make

            ڙ

               r^

   as      r^      in

         ped^

(Hindi word)

     ز ذ ض ظ

               z

   as      z        in

            zebra

     س ث ص

               s

   as      s        in

            sun

     هه    ح

               h

  as        h       in

             hole

     اَ  ع   ءَ

               a

  as        a       in

             alive

       خ

               kx

  as      kh       in

          khalsa

(Hindi word)

       غ

               gx

  as       gh      in

         Ghazi

 (Hindi word) 

        ف

                F

  as       f         in

             fun

 

ڳه      g ~                    ڄ      j ~                    ڏ       d ~            ٻ      b ~

هيءُ سنڌيءَ جا پنهنجا نج اندر ڌماڪيدار آواز آهن. جن جي برابر آواز هندي خواهه انگريزي ڀاشا ۾ ڪونه آهن. پر ويجهي ٻاهر ڌماڪيدار سنيڪت وينجن (ساڳئي وينجن کي گڏڻ) جي اَچارڻ سان انهن سان ٿورو ويجهو لڳندڙ آواز نڪري سگھي ٿو.

These are unique sounds of Sindhi Language which have no comparable sounds in Hindi or English Language. However, the germination of the nearest consonant (explosive) (doubling of same consonant) may be nearest in pronunciation. Thus Roman Sindhi letter:

انگريزي لفظ

     رومن سنڌيءَ

        ۾ لفظ

    رومن سنڌي             اکر

   سنڌي لفظ

    سنڌي          اکر

    Dove 

g~ero (=ggero)

         g ~

      ڳيرو

        ڳه

    Whole

saj ~o(= sajjo)

         J ~     

       سڄو

        ڄ

      big

vad ~o(=vaddo)

         d ~

       وڏو

        ڏ

       cat

b~ilee(= bbilee)

         b ~

       ٻِليِ

       ٻ